Коррупция Кыргызстандагы башкы көйгөй бойдон калууда

416
3

Коррупция Кыргызстандагы башкы көйгөй бойдон калууда

Президент Садыр Жапаров өзүнүн социалдык тармактагы баракчасында коррупция токтобой жаткандыгына байланыштуу мамлекеттик кызматкерлерге кайрылуу жолдоду. Анын айтымында, сентябрь айында казынадан каржыланган иштерди, курулуп жаткан объекттерди, асфальтталып жаткан жолдорду текшерүү үчүн адистерден турган комиссия түзүлөт. Садыр Жапаров эл аны: «Мамлекеттик казына ыйык, андан уурдаба жана башкаларга уурдатууга жол бербе» деген ишенич менен шайлаганын эске салды.

Коррупция Кыргызстанда гана эмес, куфр системасы колдонулган бардык жерде мамлекеттин өнүгүүсүнө негизги тоскоолдуктардын бири болуп калууда. Экономиканы, жарандардын ишенимин жана бийликтин легитимдүүлүгүн алсыратууда. Оозеки коркутуулар жана видеого тартылган тандалма жазалоолор аркылуу натыйжага жетүү мүмкүн эмес. Паракорлук менен күрөш комплекстүү түрдө болушу керек. Ал системдүү мамилени талап кылат жана өлкө жетекчилигинин жеке үлгүсү да маанилүү.

Эгер күрөштүн тез натыйжалары жөнүндө сөз кыла турган болсок, азыркы шартта, биринчи кезекте бюджеттик чыгымдардын ачык-айкындыгын камсыз кылуу зарыл. Эл мамлекеттик акчалар кайда жумшалып жатканын, тендерлерди ким утуп жатканын, кайсы компаниялар кандай шарттарда келишимдерди түзүп жатканын көрүшү керек. Бул жок дегенде коомдук көзөмөлдү пайда кылат жана коррупциялык схемаларды ишке ашырууну кыйла кыйындатат. Маанилүү кадам катары өкмөттөн көз карандысыз, жогорку кызматтагылардын иштерин иликтөөгө реалдуу ыйгарым укуктары бар коррупцияга каршы орган түзүү керек. Буга кошумча, сөзсүз түрдө жазалоону камсыз кылуу маанилүү. Мыйзамды ким бузганына карабай – кичине кызматкерби же жогорку даражалуу министрби – жоопкерчиликти баары тартыш керек.

Коррупция тууралуу билдиргендерди коргоого өзгөчө көңүл бурулушу керек. Бул адамдар көп учурда коомдон четтетилип калат, бирок алар системаны тазалоодо негизги ролду ойнойт. Мамлекет аларды коргошу керек, ал эми кээ бир учурларда сыйлык берүү зарыл. Дагы бир маанилүү чара — кызыкчылыктардын кагылышуусуна жол бербөө шарт. Кызматкер өзү же жакындары аркылуу бизнес менен алектенбеши керек, ал эми дайындоолор урук-тууган, достукка эмес, профессионалдуулукка негизделиши керек.

Эгер мамлекет жетекчиси өзү үлгү көрсөтө албаса, анда эч кандай мыйзамдар жана чаралар иштебейт. Президент ачык-айкындыктын, чынчылдыктын жана жөнөкөйлүктүн үлгүсү болушу керек. Анын кирешелери жана мүлкү толугу менен ачык, ал эми жашоо образы элди кыжырдантпаган, акылга сыярлык болушу керек. Жеке үлгү — таасир этүүнүн эң натыйжалуу куралдарынын бири. Эгер президент өзүнүн жакындарына, атүгүл туугандарына да коррупцияга катышууга жол бербесе, бул бүтүндөй системага «уурдоого болбойт» деген ачык сигнал берет.

Жеке жоопкерчилик – тууганчылыктан баш тартуу (трайбализм), мыйзам алдында баарынын теңдиги, чечимдерди кабыл алууда ачык-айкындык — мунун баары жөн гана кагаз бетиндеги сөз эмес, мамлекет башчысынын жүрүм-туруму, жашоо образы болушу керек. Ошондо гана коррупцияга каршы күрөш популисттик ураандардан чыныгы натыйжалуу саясатка айланат.

Пайгамбар Мухаммаддын ﷺ доорундагы ислам башкаруусунун жана анын адилет халифтери: Абу Бакр, Умар, Усман жана Алинин (Аллах алардан ыраазы болсун) тарыхы коррупцияга, уурдоого жана бийликти кыянаттык менен пайдаланууга каршы күрөштүн чынчылдык, принципиалдуулук жана адилеттүүлүк жагынан көптөгөн жаркын мисалдарын берет. Бул мисалдар жамаатты (умманы) башкарууда кандай бийик адеп-ахлактык стандарт орнотулганын жана лидерлердин жеке үлгүсү ишеним менен тартиптин негизи болгонун көрсөтөт.

Эң белгилүү окуялардын бири — Фатима бинт Асвад аттуу атактуу уруудан чыккан аялдын уурулук кылганы тууралуу окуя. Айрым сахабалар (атап айтканда, Усама ибн Зайд) анын коомдогу жагдайын эске алып, жазаны жеңилдетүүнү суранышкан. Ошондо Пайгамбар ﷺ мындай деген: «Аллахка ант болсун, эгер Мухаммаддын кызы Фатима уурулук кылган болсо, мен анын колун кесип салмакмын» (Сахих аль-Бухари, хадис 6788).

Бул окуя ислам башкаруусунда «кол тийгис» адамдар болбошу керектигин ачык көрсөттү. Мыйзам баарына бирдей, атүгүл бийликке жакын адамдарга да.

Абу Бакр (Аллах андан ыраазы болсун) халиф болуп турганда, алгач үй-бүлөсүн багуу үчүн кадимки адамдай соода кылууну уланткан. Кийинчерээк жамаат ага казынадан маяна төлөөнү сунуштаган, ал эң аз маянаны тандаган, анын көлөмү төмөнкү өлчөмдөгү эмгек акыга барабар болгон. Өлөр алдында ал үй-бүлөсүнө мамлекеттен алган ашыкча каражатты казынага кайтарууну осуят кылган. Бул жупунулукту жана коомдук каражаттын ар бир тыйынына болгон жоопкерчиликтин жогорку деңгээлин көрсөтөт.

Умар ибн аль-Хаттаб (Аллах андан ыраазы болсун) дайынсыз коротуу жана артыкчылыктар маселесинде катуу позициясы менен белгилүү болгон. Бир нече жаркын мисалдары бар. Ал кызматкерлерди кирешелери тууралуу үзгүлтүксүз отчет берүүгө милдеттендирген жана алардын чынчылдыгына шек туулса, мүлкүн конфискациялаган.

Белгилүү окуялардын биринде Мисрдин валийи (губернатору) Амр ибн аль-Ас өзүнүн уулуна жарышта биринчи келген атты белек кылган. Умар атты коомдук пайдаланууга кайтарууну талап кылган жана Амрды бул иши үчүн жемелеген.

Ал ошондой эле эл алдында отчет берип, өзүнө карата сынды кабыл алган. Бир жолу бир адам аны токтотуп, жаңы кийими кайдан пайда болгонун сураган. Анткени мамлекеттен берилген кездеме үстүңкү кыска кийимине гана жетмек. Умар өзүнүн уулун чакырып, ал атасына кездемесин бергенин тастыктаган жана ошондон кийин гана эл тынчыган.

Усман (Аллах андан ыраазы болсун) халиф боло электе эле бай адам болгон, бирок өзүнүн жеке каражаттарын мусулмандардын муктаждыктарына жумшаган. Ал Рума кудугун сатып алып, аны коомго бекер пайдаланууга берген. Ошол эле учурда ал башкарууда жумшактык көрсөткөн жана кийинки жылдары туугандарын бийликке дайындаганы үчүн сынга кабылган. Бирок алар тарабынан түздөн-түз кыянаттык болгону далилденген эмес. Усман (р.а.) казынаны жеке максаттарда эч качан колдонгон эмес, анын жашоосу өтө жөнөкөй болгон.

Али (Аллах андан ыраазы болсун) адилеттүүлүккө болгон катуу мамилеси менен белгилүү болгон. Халиф болуп турганда тууганчыл деп эсептелген көптөгөн кызматкерлерди кызматтан алган. Алардын нааразычылыгына карабастан, бийликтен ажырайм деп корпостон чегинүүгө барган эмес. Анын сөздөрү: «Эгер мусулмандардын казынасы менин жеке менчигим болгон болсо да, мен аны адамдар арасында адилеттүү бөлүштүрмөкмүн. Ал эми бул алардын түздөн түз акысы болуп турса, мен кандай кылмакмын?».

Ал бир жолу өзүнүн бир тууганы Акилди ашыкча каражат суроодон баш тартууга мажбурлаган, ал темирди отко салып: «Сен ушу темирдин ысыгына чыдай албасаң, мусулмандардын казынасынан уурдаганың үчүн Тозоктун отуна кантип чыдайсың?» деген.

Зейд ибн Табит (Аллах андан ыраазы болсун), Пайгамбардын ﷺ катчысы жана Умардын тушунда каржыны башкарууга жооптуу болгон сахаба. Ал ачык-айкын жана так эсеп жүргүзгөнү үчүн ишеним жана сый-урматка ээ болгон. Анын колунан бир да динар каттоосуз жумшалган эмес.

Алгачкы ислам башкаруусунун тарыхы коррупцияга каршы күрөштүн ийгилиги, лидерлердин жеке чынчылдыгы жана жөнөкөйлүгү, мыйзам алдында баарынын теңдиги, кызматкерлерди катуу көзөмөлдөө жана коомдук мүлк менен иштөөдө толук ачык-айкындык аркылуу жетишилгенин көрсөтөт.

Пайгамбар ﷺ жана анын адилеттүү халифтери паракорлукту жок кылууда жетекчинин моралдык аброю негизги калкан экенин түшүнүшкөн. Бул мисалдар адилет башкарууга умтулган замандын жетекчилерин жакшы жака шыктандырышы керек. Биз Аллахтын Ырайымы жана уруксаты менен болочок ислам мамлекети коррупция жана уурулуктан тышкары боло тургандыгына кепилдик беребиз.

Латыфул Расых

3 COMMENTS

  1. To use anabolic steroids safely, you want a prescription and supervision of
    a health care provider. Anabolic steroids are manufactured medicine
    that closely resemble the hormone testosterone or different androgens.
    Individuals who use steroids to reinforce their look by increasing muscle
    and decreasing fats might suffer from muscle dysmorphia or abnormal notion of their bodies.
    Males might imagine they’re perpetually too small and weak, and females may
    think themselves fat, despite the very fact that that perception is probably not true.
    (biochemistry, steroids) A class of steroid hormones that promote growth
    of tissue. Steroids increase red blood cell production,
    bettering oxygen delivery to muscular tissues.

    In addition, AAS have virilizing effects, which clearly is
    not an issue in males however has great medical significance
    in girls. These effects embody dysphonia or deepening of the voice, hirsutism and clitoromegaly.
    The key question that remains to be answered is whether high dosages of AAS additional promote the development of male-pattern hair loss.
    In the HAARLEM study, self-reported alopecia elevated from 2% at baseline to 12% on the end of the cycle (39).
    The examine didn’t embrace an objective measure of alopecia, which makes it tough to differentiate between a true rise
    in incidence and a mere self-perceived one.

    Not only this, a worry to lose out on muscle tissue cause these anabolic steroid users to spend a hefty
    amount of money on buying them. Consumption of anabolic steroids might cause
    severe harm to teens or anyone who tries to take it for fast
    muscle and energy positive aspects and could largely affect their lives.
    Aggressiveness and urge for food may improve, especially with
    high doses. In youthful adolescents, steroids can intervene
    with the development of arm and leg bones. Their chemical construction is predicated on the steroid framework present in hormones.

    It’s true that using certain steroids in small quantities underneath medical supervision won’t hurt you.
    Nevertheless, utilizing large quantities of anabolic steroids for an extended time period
    can do you real hurt.
    Suppression of spermatogenesis leads to testicular atrophy, which is principally a beauty problem, although some men subsequently complain of retractile testes.

    The seminiferous tubule compartment of the
    testis, which hosts spermatogenesis, occupies about two-thirds of its quantity (186).

    A appreciable fraction of this compartment consists of creating sperm cells.
    Sex steroid-induced suppression of spermatogenesis reduces testicular volume by 16.5–30.0%
    (176, 182, 183). Some AAS users would possibly, due to
    this fact, resort to the utilization of hCG or human menopausal gonadotropin (hMG) to
    take care of testis quantity rather than in search of to preserve fertility per se.
    With the exception of its effect on Lp(a), AAS use – particularly use of 17α-alkylated AAS –
    leads to a more atherogenic lipid profile (see Desk 1).
    Related results had been observed in a research administering 1.000 mg testosterone undecanoate each 3 months (227).
    Imply clitoral length increased to four.zero cm after one year
    of remedy. Clitoral dimension was unaffected by a decrease dosage of 25 mg testosterone enanthate weekly for
    twenty-four weeks in hysterectomized ladies (224). Thus, in contrast
    with dysphonia and hirsutism, there appears to be a better threshold of androgenic motion required for this aspect impact to
    happen.
    If you are contemplating taking anabolic steroids, you must
    first talk to your physician in regards to the potential dangers and
    advantages. Nonetheless, sometimes anabolic steroids are also abused
    by athletes who need to quickly acquire extra muscle. Most major sports activities organizations ban doping, using anabolic steroids or
    different performance-enhancing drugs, to have the ability to discourage steroid abuse.

    This may be attributed to its diuretic properties, brought on by a lack
    of aromatase enzyme, resulting in less intracellular fluid.
    The lack of ability of trenbolone to transform into estrogen negatively impacts
    the regulation of HDL cholesterol levels,
    thereby exacerbating blood pressure ranges. Bulking steroids are used to construct distinctive quantities of muscle and energy.

    We see these compounds sometimes used within the low
    season (winter period), when bodybuilders eat in a calorie
    surplus. Customers typically run steroids in cycles, which are timeframes designed
    to maximise muscle achieve while managing unwanted Masteron Hormonal Balance Effects.
    It may be overwhelming to learn the record of corticosteroid
    unwanted aspect effects.
    On a bigger scale, the expansion of physique components such
    as bones and muscles is anabolic. Bone growth,
    or ossification, happens when bone is shaped from cells known as osteoclasts.
    This course of can be anabolic; during mineralization, osteoblasts produce calcium phosphate crystals that are incorporated into the bone’s construction, making the bones hard and
    durable. Proteins are macromolecules that carry out mobile actions
    encoded by an organism’s genes. They have many various capabilities within the body, including DNA replication, aiding chemical reactions (as enzymes), transporting
    supplies in the cell, cell progress and signaling,
    and providing bodily structure.
    Subsequently, ideally, measurement should be carried out after no less than 1 week of abstinence of exercise.
    GGT and bilirubin ranges in serum do not appear to extend in response to exercise (111).

    The membrane-bound enzyme GGT is expressed in the kidneys, pancreas, spleen, lungs, mind,
    intestines, heart, prostate and liver – the place it’s primarily expressed in areas which are wealthy in biliary epithelial cells (112).
    An enhance in GGT is a delicate measure of cholestatic liver disease (113).
    The collective increase in these serum markers ought to thus be interpreted as an indication of liver harm, even in the presence
    of concomitant muscular exercise. During remedy with anabolic steroids,
    clinicians ought to periodically obtain the patient’s lipid
    profile, hepatic perform tests, hemoglobin, hematocrit (at three to 6 months, then every year), PSA, and testosterone levels.

    Patients on testosterone should be monitored for his or her response to therapy and antagonistic results 3 to 6 months after initiation of therapy after which every year,
    especially for cardiac adverse events.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here